Cồng chiêng Tây Nguyên 2005: Khi tiếng chiêng không có gì để tính ngày giờ hoàng đạo

Người xưa có dùng cồng chiêng để tính ngày giờ hoàng đạo không?

Không. Theo nguồn tư liệu về cồng chiêng Tây Nguyên, loại nhạc cụ này gắn với lễ cúng bến nước, lễ mừng lúa mới, lễ bỏ mả, lễ đâm trâu và lễ cầu mưa. Cồng chiêng được mô tả là tiếng nói tâm linh, phương tiện giao tiếp giữa con người với thần linh. Không có dữ liệu nào trong nguồn cho thấy cồng chiêng dùng để tính ngày giờ hoàng đạo. Mỗi dân tộc có bài bản riêng, như người Ba Na có bài Chiêng mừng lúa mới, người Gia Rai có bài Chiêng lễ bỏ mả. Những bài bản ấy truyền miệng qua nhiều đời, phục vụ nghi lễ chứ không phục vụ lịch pháp.

Vậy người xưa tính ngày giờ hoàng đạo bằng cách nào?

Nguồn tham chiếu hiện có không cung cấp thông tin về cách tính ngày giờ hoàng đạo. Các tài liệu trong nguồn chỉ nói về trò chơi dân gian và đồng dao. Chi chi chành chành được ghi nhận là trò chơi rèn phản xạ nhanh nhạy cho trẻ, có lời đồng dao như Chi chi chành chành, Cái đanh thổi lửa, Con ngựa đứt cương. Đồng dao Việt Nam được cho là có thể xuất hiện từ thời kỳ văn hóa Đông Sơn. Tuy nhiên, không có đoạn nào trong nguồn đề cập đến việc tính ngày giờ hoàng đạo. Bạn đọc muốn tìm hiểu nên tham khảo thêm tài liệu chuyên sâu hoặc hỏi ý kiến người có kinh nghiệm.

Vì sao nhiều người nhầm cồng chiêng với lịch hoàng đạo?

Có thể do cồng chiêng xuất hiện trong mọi nghi lễ quan trọng, nên người ta dễ gán cho nó vai trò định thời gian. Nhưng nguồn ghi rõ cồng chiêng Tây Nguyên trải dài trên năm tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Đây là không gian văn hóa của nhiều dân tộc như Ba Na, Gia Rai, Ê Đê, M'Nông, Xơ Đăng, Cơ Ho. Mỗi bộ cồng chiêng thường gồm từ 3 đến 12 chiếc, tùy dân tộc và mục đích sử dụng. Cồng có núm, âm trầm; chiêng không núm, âm cao. Cách chơi dùng dùi gỗ hoặc dùi cao su, có hòa tấu đồng loạt và hòa tấu đối đáp. Tất cả đều phục vụ âm nhạc và nghi lễ, không phải để tra lịch.

Muốn tìm hiểu ngày giờ hoàng đạo thì nên bắt đầu từ đâu?

Nguồn tham chiếu không có dữ liệu về lịch hoàng đạo, nên bài viết không thể đưa ra hướng dẫn cụ thể. Bạn nên tìm đến các tài liệu chuyên khảo về lịch pháp, hoặc liên hệ cơ quan chức năng, nhà nghiên cứu văn hóa để được hướng dẫn. Với các vấn đề liên quan giấy tờ, pháp lý hay thủ tục, cần kiểm chứng với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, không nên khẳng định chắc chắn thay họ. Riêng cồng chiêng Tây Nguyên, giá trị đã được UNESCO công nhận năm 2005 là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại. Đây là danh hiệu đầu tiên của Việt Nam được UNESCO vinh danh trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể.