Mùng 5 tháng 5 âm lịch, vì sao cả nhà phải ăn cơm rượu trước 13 giờ?

Tết Đoan Ngọ là ngày gì và vì sao gọi là Tết diệt sâu bọ?

Theo quan niệm dân gian, Tết Đoan Ngọ rơi vào mùng 5 tháng 5 âm lịch, là ngày diệt sâu bọ. Vào thời điểm chuyển mùa, cơ thể con người dễ sinh bệnh tật do sâu bọ và côn trùng phát triển mạnh. Người xưa tin rằng ăn các món đặc trưng trong ngày này sẽ giúp tiêu diệt ký sinh trùng trong cơ thể và bảo vệ sức khỏe. Đây là một ngày lễ nông nghiệp gắn với thiên nhiên.

Vì sao phải ăn cơm rượu nếp vào đúng giờ Ngọ?

Trong tín ngưỡng dân gian, giờ Ngọ kéo dài từ 11h đến 13h là thời điểm mặt trời ở đỉnh cao, dương khí mạnh nhất. Người xưa cho rằng khung giờ này có thể giúp diệt trừ các loại ký sinh trùng trong bụng. Vì thế nhiều gia đình vẫn giữ thói quen dâng cơm rượu lên bàn thờ trước giờ Ngọ, sau đó cả nhà cùng thưởng thức. Sáng sớm mùng 5, mọi người thức dậy và ăn cơm rượu khi còn đói.

Cơm rượu nếp được làm và biến tấu theo vùng miền như thế nào?

Nguyên liệu chính là gạo nếp cái hoa vàng hoặc nếp nương, cùng men rượu làm từ bột gạo, bột mì và một số loại lá cây gia truyền. Gạo nếp được đồ chín tới, để nguội hoàn toàn ở nhiệt độ phòng. Men rượu được giã nhỏ, rắc đều lên từng lớp nếp rồi trộn nhẹ tay. Hỗn hợp được ủ trong lá chuối tươi hoặc hũ sành, phủ kín, giữ ấm ở nhiệt độ khoảng 30–35°C trong 3–5 ngày. Cơm rượu truyền thống không dùng đường hay chất phụ gia, vị ngọt thanh tự nhiên từ tinh bột nếp chuyển hóa.

Dù cùng chung mục đích và tên gọi, cơm rượu nếp lại có nhiều biến tấu theo từng vùng miền. Vùng Bắc Bộ thường ủ dưới dạng cơm rượu trắng, hạt nếp còn nguyên, ăn kèm đường kính hoặc đường phèn. Một số nơi như Hà Nội, Nam Định còn cho thêm chút nước cốt dừa hoặc dừa nạo sợi để tăng vị béo. Vùng Trung Bộ, đặc biệt là Thừa Thiên Huế, nổi tiếng với rượu nếp than sử dụng gạo nếp than màu tím đen đặc trưng.

Ngoài ăn cơm rượu, Tết Đoan Ngọ còn những phong tục nào?

Sau khi ăn cơm rượu, người dân đi hái các loại lá thơm như lá bưởi, lá sả, hương nhu, tía tô, kinh giới. Lá được đem về nấu nước xông hoặc tắm, vì có tinh dầu giúp khử trùng, xua đuổi côn trùng và làm sạch cơ thể. Nhiều gia đình còn ăn trái cây chua như mận, vải, chôm chôm để kích thích tiêu hóa. Mâm cúng thường gồm cơm rượu, hoa quả mùa hè và đôi khi có thêm bánh trôi, chè kê.

Các phong tục khác gồm uống một chén rượu nếp hoặc rượu thuốc vào buổi sáng, treo lá ngải cứu trước cửa nhà để trừ tà và đuổi muỗi, tắm nước lá thơm để giữ vệ sinh. Người xưa quan niệm sâu bọ trong người cần được loại bỏ để đón mùa hè khỏe mạnh. Đây là triết lý sống hài hòa với thiên nhiên, biết tận dụng cây cỏ quanh mình.

Vì sao nhiều gia đình vẫn giữ Tết Đoan Ngọ đến nay?

Dù cuộc sống hiện đại, nhiều gia đình vẫn duy trì Tết Đoan Ngọ với cơm rượu, trái cây mùa hè và nước lá xông. Đây là nét đẹp văn hóa nhắc nhở con cháu về truyền thống uống nước nhớ nguồn, biết trân trọng sức khỏe và thiên nhiên. Tết Đoan Ngọ không chỉ là dịp diệt sâu bọ theo nghĩa đen, mà còn là thời điểm chăm sóc sức khỏe, thanh lọc cơ thể sau mùa đông dài. Các phong tục này mang tính tham khảo theo quan niệm dân gian Việt Nam.