Mùng 5 tháng 5: Người Việt ăn gì để "diệt sâu bọ" trong bụng?
Tết Đoan Ngọ mùng 5/5 âm lịch có nguồn gốc và ý nghĩa như thế nào?
Theo quan niệm dân gian, Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 âm lịch) là ngày "diệt sâu bọ". Vào thời điểm chuyển mùa, cơ thể con người dễ sinh bệnh tật do sâu bọ, côn trùng phát triển mạnh. Người xưa tin rằng ăn các món đặc trưng vào ngày này sẽ giúp tiêu diệt ký sinh trùng trong cơ thể, bảo vệ sức khỏe. Tết Đoan Ngọ không chỉ là dịp diệt sâu bọ theo nghĩa đen, mà còn là thời điểm chăm sóc sức khỏe, thanh lọc cơ thể sau mùa đông dài, thể hiện triết lý sống hài hòa với thiên nhiên.
Vì sao phải ăn cơm rượu nếp vào sáng sớm mùng 5 tháng 5 âm lịch?
Ăn cơm rượu là nghi thức quan trọng nhất của Tết Đoan Ngọ. Sáng sớm mùng 5, mọi người thức dậy và ăn cơm rượu nếp khi còn đói. Rượu nếp lên men có tính ấm, cay, theo dân gian giúp "đánh bay" sâu bọ trong bụng. Người xưa tin rằng ăn đúng vào "giờ Ngọ" (11h–13h) – lúc dương khí thịnh nhất – mới có hiệu quả diệt trừ ký sinh trùng. Cơm rượu truyền thống không dùng đường hay chất phụ gia, vị ngọt thanh tự nhiên từ tinh bột nếp chuyển hóa, thường được ăn kèm vài lát gừng để tăng tính ấm nóng.
Ngoài cơm rượu, người Việt còn làm gì khác trong ngày Tết Đoan Ngọ?
Sau khi ăn cơm rượu, người dân đi hái các loại lá thơm như lá bưởi, lá sả, hương nhu, tía tô, kinh giới… đem về nấu nước xông hoặc tắm để khử trùng, xua đuổi côn trùng. Mâm cúng ngày này thường có thêm trái cây chua như mận, vải, chôm chôm và đôi khi có bánh trôi, chè kê. Nhiều gia đình còn treo lá ngải cứu trước cửa nhà để trừ tà, đuổi muỗi. Mỗi vùng miền có biến tấu riêng: người Bắc Bộ ủ cơm rượu trắng ăn kèm đường phèn, người Huế nổi tiếng với rượu nếp than màu tím đen đặc trưng.
Câu hỏi thường gặp
Ăn cơm rượu vào giờ nào thì đúng chuẩn Tết Đoan Ngọ?
Theo tín ngưỡng dân gian, nên ăn vào "giờ Ngọ" (11h–13h) khi dương khí thịnh nhất, nhưng nhiều gia đình vẫn giữ thói quen ăn từ sáng sớm khi bụng đói để "diệt sâu bọ" hiệu quả hơn. Trẻ em cũng được ăn một ít, có thể pha loãng với nước đường.
Cơm rượu nếp làm từ nguyên liệu gì và ủ trong bao lâu?
Nguyên liệu chính là gạo nếp cái hoa vàng hoặc nếp nương, cùng men rượu làm từ bột gạo, bột mì và lá cây gia truyền. Gạo nếp đồ chín, để nguội, trộn men rồi ủ trong lá chuối hoặc hũ sành ở nhiệt độ 30–35°C trong 3–5 ngày.
Ngoài ăn cơm rượu, còn phong tục nào giúp "diệt sâu bọ" khác không?
Người xưa còn hái lá thơm (bưởi, sả, hương nhu, tía tô) nấu nước xông hoặc tắm, ăn trái cây chua như mận, vải, chôm chôm, uống một chén rượu ngâm nhỏ buổi sáng và treo lá ngải cứu trước cửa nhà để trừ tà, đuổi muỗi.