Tấm chiêng 3.000 năm tuổi: 'Ngôn ngữ' của thần linh người Thượng
Vì sao cồng chiêng Tây Nguyên được xem là tiếng nói của thần linh?
Với đồng bào Tây Nguyên, cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ mà là phương tiện giao tiếp giữa con người với thần linh, giữa người sống với người chết. Mỗi chiếc cồng, chiếc chiêng đều được tin là có linh hồn riêng. Tiếng chiêng vang lên trong các nghi lễ như cúng bến nước, mừng lúa mới hay bỏ mả được coi là lời thỉnh cầu, kết nối với thế giới tâm linh và tổ tiên.
Vì sao cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là di sản thế giới?
Năm 2005, Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO chính thức công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại. Đây là danh hiệu đầu tiên của Việt Nam trong lĩnh vực này. Sự vinh danh không chỉ dựa trên giá trị nghệ thuật âm nhạc độc đáo mà còn vì không gian văn hóa bao quanh nó, nơi cồng chiêng là trung tâm của mọi hoạt động tín ngưỡng, lễ hội và đời sống cộng đồng của nhiều dân tộc thiểu số.
Một dàn cồng chiêng gồm bao nhiêu chiếc và chơi như thế nào?
Mỗi bộ cồng chiêng thường gồm từ 3 đến 12 chiếc, tùy theo dân tộc và mục đích sử dụng. Có hai loại chính: cồng (có núm) tạo âm trầm, vang xa và chiêng (không núm) tạo âm cao, thanh thoát. Người chơi dùng dùi gỗ hoặc dùi cao su đánh vào mặt chiêng, phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên để tạo thành bản hòa tấu đồng loạt hoặc đối đáp.
Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên trải dài ở những tỉnh nào?
Không gian văn hóa này trải dài trên năm tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Đây là nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số như Ba Na, Gia Rai, Ê Đê, M'Nông, Xơ Đăng, Cơ Ho. Mỗi dân tộc có cách chơi, cách phối hợp cồng chiêng riêng, tạo nên một bức tranh âm nhạc đa dạng và phong phú.
Người xưa làm cồng chiêng từ chất liệu gì và có từ bao giờ?
Cồng chiêng thường được làm bằng hợp kim đồng, có hình tròn, lòng sâu hoặc phẳng. Theo một số tài liệu, cồng chiêng đã xuất hiện ở Tây Nguyên từ thời kỳ đồ đồng, cách đây hàng nghìn năm. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy những chiếc cồng chiêng cổ trong các di chỉ khảo cổ, chứng tỏ sự hiện diện lâu đời của loại nhạc cụ này, gắn với lịch sử văn hóa Đông Sơn.