Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5 âm lịch lại gắn với tục giết sâu bọ và bánh tro

Tết Đoan Ngọ là ngày nào và vì sao gọi là Đoan Ngọ?

Theo tư liệu dân gian, mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm được người Việt gọi là Tết Đoan Ngọ. Chữ Đoan nghĩa là mở đầu, còn Ngọ chỉ giờ Ngọ, tức khoảng 11 giờ đến 13 giờ. Đây là thời điểm dương khí cực thịnh, âm khí mới manh nha. Giữa tiết trời oi ả, trên bàn thờ gia tiên không thể thiếu đĩa bánh tro cùng rượu nếp và hoa quả mùa hạ. Người xưa tin ăn bánh tro vào sáng sớm mùng 5 tháng 5 giúp cơ thể sạch sẽ, đẩy lùi bệnh tật mùa hè. Phong tục này gắn với quan niệm nông nghiệp cổ xưa về việc diệt sâu bọ phá hoại mùa màng.

Vì sao Tết Đoan Ngọ lại ăn bánh tro và giết sâu bọ?

Theo tư liệu dân gian, sau vụ mùa hè, sâu bệnh phát sinh, bà con nông dân làm bánh từ gạo nếp ngâm nước tro, gói trong lá dong rồi cúng thần linh, tổ tiên. Món bánh là thức quà để mọi người cùng ăn vào ngày giết sâu bọ, vì nước tro có tính kiềm nhẹ, giúp tiêu diệt các loại ký sinh trùng trong cơ thể. Ở nhiều vùng quê, sáng sớm ngày Đoan Ngọ, người dân ra vườn hái lá các loại cây có vị chát, vị chua như lá mơ, lá sung ăn kèm bánh tro. Hành động ấy vừa nhai vừa khấn vái xua đuổi tà khí, cũng là bài học về sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Bánh tro gói hình chóp nhọn tựa chiếc ú nón nên còn gọi là bánh ú, tượng trưng cho tinh hoa đất trời và sự đâm chồi nảy lộc. Miền Bắc thường gói bánh không nhân, giữ vị nguyên thủy của nếp và tro; miền Trung và Nam thêm chút nhân đậu xanh, thịt mỡ hoặc dừa nạo tạo vị béo.

Các ngày lễ theo lịch âm còn có những phong tục nào khác?

Ngoài Tết Đoan Ngọ, lịch âm còn gắn với nhiều dịp lễ và phong tục truyền thống của người Việt. Múa lân là một trong những hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc, thường xuất hiện rộn ràng trong dịp Tết Nguyên đán và các lễ hội truyền thống. Theo một số tài liệu cổ, múa lân có nguồn gốc từ Trung Quốc, xuất hiện từ thời nhà Đường, khoảng thế kỷ VII đến X. Tại Việt Nam, múa lân du nhập theo dòng di dân của người Hoa vào các thế kỷ trước, đặc biệt ở các đô thị lớn như Hội An, Sài Gòn, Hà Nội. Đội múa lân thường gồm từ 5 đến 10 người, có người đỡ đầu, đỡ đuôi, người đánh trống, chiêng, xập xõa và người hóa trang thành Ông Địa. Nhịp trống đóng vai trò chỉ huy, đánh nhanh mạnh khi lân nhảy cao, chậm nhẹ khi lân bước thấp. Bên cạnh đó, tục thờ cúng tổ tiên cũng là nét văn hóa lâu đời, bắt nguồn từ tín ngưỡng vạn vật hữu linh và đạo lý uống nước nhớ nguồn. Bàn thờ gia tiên thường đặt ở gian chính diện, hướng ra cửa chính, tránh đối diện nhà vệ sinh, bếp hay nơi ồn ào. Những ngày giỗ chạp, lễ Tết, con cháu quây quần trước bàn thờ, ôn lại kỷ niệm và củng cố tình thân. Mọi phong tục đều mang ý nghĩa giáo dục đạo hiếu và giữ gìn nề nếp gia phong. Bạn đọc nên kiểm chứng thông tin về phong tục, lễ nghi với cơ quan chức năng hoặc người am hiểu địa phương để được hướng dẫn cụ thể.