Thiên văn & Khoa học
Lịch âm dương không chỉ là phong tục — nó được xây dựng trên nền tảng thiên văn thật sự. Tiết khí dựa trên kinh độ Mặt Trời, ngày tháng âm dựa trên chu kỳ Mặt Trăng. Cụm này giải thích phần khoa học đằng sau lịch Việt.
24 tiết khí
Lịch nông vụ chia năm thành 24 mốc dựa trên vị trí Mặt Trời.
Pha mặt trăng hôm nay
Trăng non, trăng tròn, hai pha bán nguyệt — tính theo công thức thiên văn.
Giờ mặt trời mọc & lặn
Theo tọa độ từng thành phố Việt Nam, độ chính xác đến phút.
Lịch âm Việt Nam là lịch âm dương
Nhiều người gọi lịch truyền thống Việt Nam là "lịch âm", nhưng chính xác hơn đây là lịch âm dương (lunisolar calendar):
- Phần âm (mặt trăng): xác định ngày trong tháng (đầu tháng là trăng non, giữa tháng là trăng tròn) và độ dài tháng (29 hoặc 30 ngày).
- Phần dương (mặt trời): xác định tiết khí và quy luật năm nhuận để giữ lịch khớp với 4 mùa.
Nếu chỉ tính theo mặt trăng thuần túy (như lịch Hồi giáo), Tết sẽ trôi qua các mùa trong vòng 33 năm. Cơ chế "nhuận thẳng" (thêm một tháng) giữ cho Tết Việt luôn rơi vào cuối đông đầu xuân.
Vì sao lịch Việt Nam khác Trung Quốc?
Cả hai dùng cùng nguyên lý nhưng tính theo múi giờ khác nhau:
- Lịch Việt Nam: tính theo múi giờ +7 (kinh độ Hà Nội).
- Lịch Trung Quốc: tính theo múi giờ +8 (kinh độ Bắc Kinh).
Khi điểm sóc (lúc Mặt Trăng và Mặt Trời giao hội) rơi vào khoảng 23h – 24h ở múi giờ +7, thì sang ngày mới ở Việt Nam nhưng vẫn là ngày cũ ở Trung Quốc — gây chênh lệch 1 ngày cho Tết hoặc Rằm.