24 tiết khí trong năm

Tiết khí là gì?

Tiết khí là 24 mốc trong năm được xác định theo vị trí thật của mặt trời trên hoàng đạo (đường đi biểu kiến của mặt trời trên bầu trời). Khác với 12 tháng âm lịch (dựa trên trăng), tiết khí hoàn toàn dựa trên chu kỳ mặt trời — nên nó là phần thiên văn khoa học của hệ thống lịch.

Mỗi tiết khí cách nhau 15° hoàng kinh, tương đương khoảng 15–16 ngày. Khi mặt trời đến đúng kinh độ 0° là Xuân phân, 90° là Hạ chí, 180° là Thu phân, 270° là Đông chí.

Bảng 24 tiết khí và ý nghĩa

Mùa	Tiết khí	Hoàng kinh	Ý nghĩa
Xuân	Lập xuân	315°	Bắt đầu mùa xuân, khoảng 4–5/2 dương lịch
	Vũ thủy	330°	Mưa nhiều, đất ẩm
	Kinh trập	345°	Sâu bọ thức dậy sau đông
	Xuân phân	0°	Ngày bằng đêm, khoảng 20–21/3
	Thanh minh	15°	Trời trong sáng, tảo mộ tổ tiên
	Cốc vũ	30°	Mưa rào, lúa phát triển
Hạ	Lập hạ	45°	Bắt đầu mùa hè
	Tiểu mãn	60°	Lúa bắt đầu chín
	Mang chủng	75°	Gặt lúa, gieo vụ mới
	Hạ chí	90°	Ngày dài nhất năm
	Tiểu thử	105°	Bắt đầu nóng
	Đại thử	120°	Nóng cao điểm
Thu	Lập thu	135°	Bắt đầu mùa thu
	Xử thử	150°	Hết nóng
	Bạch lộ	165°	Sương trắng
	Thu phân	180°	Ngày bằng đêm
	Hàn lộ	195°	Sương lạnh
	Sương giáng	210°	Sương rơi nhiều
Đông	Lập đông	225°	Bắt đầu mùa đông
	Tiểu tuyết	240°	Tuyết nhẹ (miền Bắc Trung Quốc)
	Đại tuyết	255°	Tuyết nhiều
	Đông chí	270°	Ngày ngắn nhất năm, khoảng 21–22/12
	Tiểu hàn	285°	Bắt đầu rét
	Đại hàn	300°	Rét đậm cuối năm

Tiết khí và nông nghiệp Việt Nam

Người nông dân Việt từ xưa dựa vào tiết khí để gieo trồng đúng vụ. Câu tục ngữ "Tua rua thì mặc tua rua / Mạ già ruộng ngấu không thua bạn điền" chính là dùng vị trí sao Tua Rua (Pleiades) — một chỉ dấu thiên văn — để biết thời điểm cấy lúa. Hệ thống tiết khí cũng đóng vai trò tương tự, là cuốn lịch khoa học của người nông dân.