Trang chủ › Trò chơi dân gian
Hội vật làng Hà — Bắc Ninh

Hội vật làng Hà — Bắc Ninh

Giới thiệu

Hội vật làng Hà (hay còn gọi là hội vật Hà Mãn) là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của vùng Kinh Bắc xưa, nay thuộc thôn Hà Mãn, xã Hà Mãn, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Đây là hội vật nổi tiếng bậc nhất miền Bắc, thu hút đông đảo đô vật từ khắp các tỉnh thành về tranh tài. Hội thường diễn ra vào ngày mùng 4 tháng Giêng âm lịch hàng năm, trong không khí rộn ràng của những ngày đầu xuân.

Khác với nhiều hội vật khác chỉ mang tính chất biểu diễn, hội vật làng Hà giữ được tinh thần thượng võ thuần túy, nơi các đô vật thi đấu theo đúng luật lệ cổ truyền. Người dân địa phương vẫn truyền tai nhau câu nói: “Trai làng Hà không biết vật là hổ thẹn với tổ tiên”, cho thấy tầm quan trọng của môn võ này trong đời sống văn hóa cộng đồng. Hội vật không chỉ là dịp để rèn luyện sức khỏe, thể hiện tinh thần thượng võ mà còn là nơi kết nối tình làng nghĩa xóm, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Nguồn gốc và lịch sử

Hội vật làng Hà có từ lâu đời, gắn liền với truyền thuyết về việc thờ Thành hoàng làng. Theo một số tài liệu, hội vật bắt nguồn từ thời nhà Lý, khi vua Lý Thái Tổ cho mở các cuộc thi vật để tuyển chọn tướng tài. Làng Hà nằm trên vùng đất cổ, nơi có nhiều danh tướng luyện võ, nên phong trào vật phát triển mạnh mẽ.

Tương truyền, vào thời Lý, có một vị tướng người làng Hà đã dùng tài vật để dẹp giặc, sau khi mất được dân làng tôn làm Thành hoàng. Hàng năm, vào ngày giỗ của ngài, dân làng tổ chức hội vật để tưởng nhớ công ơn. Dần dần, hội vật trở thành nét văn hóa đặc sắc, được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đến thời Nguyễn, hội vật làng Hà đã nổi tiếng khắp vùng Kinh Bắc, thu hút cả những đô vật từ Hà Nội, Hải Dương, Bắc Giang về tham dự.

Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, hội vật có lúc bị gián đoạn nhưng sau hòa bình đã được phục hồi. Ngày nay, hội vật làng Hà đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống.

Cách chơi (luật chi tiết)

Hội vật làng Hà được tổ chức trên một sân đất rộng khoảng 10-12 mét vuông, gọi là “sới vật”. Sới vật thường được đặt ở khu đất trống trước đình làng hoặc trên bãi cỏ rộng. Xung quanh sới có dây thừng hoặc cọc tre quây lại, tạo thành vòng tròn thi đấu.

Thể thức thi đấu:

  1. Đăng ký và phân loại: Các đô vật đăng ký trước ngày hội, được chia thành hai hạng: hạng nhẹ (dưới 60kg) và hạng nặng (trên 60kg). Mỗi đô vật phải mặc khố (quần đùi) và để trần, không được mang giày dép.

  2. Nghi lễ khai mạc: Trước khi thi đấu, có lễ tế Thành hoàng. Các đô vật làm lễ xin phép thần linh, sau đó mới bước vào sới.

  3. Luật thi đấu:

  4. Mỗi trận đấu kéo dài tối đa 3 hiệp, mỗi hiệp 5 phút.
  5. Hai đô vật vào sới, chào nhau theo nghi thức cổ truyền (chắp tay vái).
  6. Trọng tài ra hiệu lệnh bắt đầu bằng tiếng trống.
  7. Mục tiêu: Quật ngã đối phương sao cho lưng hoặc vai chạm đất. Nếu cả hai cùng ngã, ai ở trên sẽ thắng.
  8. Các đòn vật được phép: Nắm khố, ôm ngang, quật chân, vặn hông. Không được đánh, đấm, cào cấu, bóp cổ, hoặc dùng đầu gối, khuỷu tay tấn công.

  9. Nếu một đô vật bị đẩy ra ngoài vòng tròn, trọng tài cho dừng và đưa về vị trí trung tâm.

  10. Tính điểm và phân thắng bại:

  11. Thắng bằng cách quật ngã đối phương (thắng tuyệt đối).
  12. Nếu hết 3 hiệp không phân thắng bại, trọng tài xét dựa trên số lần chiếm ưu thế (đẩy đối phương ra ngoài, ép đối phương gần chạm đất).

  13. Đô vật thắng được vào vòng trong, thi đấu theo thể thức loại trực tiếp.

  14. Giải thưởng: Người thắng cuộc được trao giải gồm tiền thưởng, cờ, và đôi khi là trâu, bò hoặc lợn. Đô vật vô địch được vinh danh là “đô vật làng Hà”, có tên ghi vào sổ vàng của làng.

Đồng dao/Lời hát

Hội vật làng Hà có những câu hát dân gian cổ vũ, thường được các cụ già và thanh niên hát trong ngày hội:

“Ai về làng Hà xem hội, Thấy đô vật khỏe như voi. Quật ngã đối thủ một hồi, Vinh danh làng nước, rạng ngời quê hương.”

Ngoài ra, còn có câu ca dao phổ biến:

“Dù ai đi bốn phương trời, Nhớ về làng Hà xem hội vật chơi. Đô vật khỏe, đô vật tài, Quật ngã đối thủ, rạng ngời quê hương.”

Lưu ý: Các câu hát trên có thể có dị bản khác ở vùng lân cận, tùy theo cách truyền miệng của từng thế hệ.

Biến thể vùng miền

Hội vật làng Hà có một số điểm khác biệt so với các hội vật khác ở miền Bắc:

Đặc biệt, hội vật làng Hà có quy định riêng về “khố vật” – loại khố bằng vải đỏ, tượng trưng cho sự may mắn. Đô vật thắng cuộc được làng tặng khố đỏ, coi như bùa hộ mệnh.

Ý nghĩa văn hóa và giáo dục

Hội vật làng Hà mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:

Về văn hóa: Hội vật là dịp để cộng đồng tưởng nhớ công ơn các bậc tiền nhân, thể hiện tinh thần thượng võ và lòng tự hào dân tộc. Nó góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng Kinh Bắc, nơi có truyền thống võ học lâu đời. Hội vật còn là nơi giao lưu, kết nối giữa các làng xã, tạo nên sự đoàn kết trong cộng đồng.

Về giáo dục: Hội vật dạy cho thế hệ trẻ tinh thần rèn luyện sức khỏe, ý chí kiên cường và lòng dũng cảm. Luật thi đấu nghiêm cấm các hành vi bạo lực, đề cao tinh thần thượng võ và fair-play. Các đô vật phải biết tôn trọng đối thủ, tuân thủ luật lệ, từ đó hình thành nhân cách tốt đẹp.

Ngoài ra, hội vật còn là nơi để các cụ già truyền dạy kinh nghiệm cho lớp trẻ, giúp bảo tồn các kỹ thuật vật cổ truyền. Nhiều thanh niên làng Hà đã trở thành vận động viên vật chuyên nghiệp, mang vinh quang về cho quê hương.

Lưu ý

Bài tổng hợp theo tư liệu dân gian. Lời đồng dao có thể có dị bản giữa các vùng.

Bài liên quan:

© Lịch Lành — lichlanh.com