Bánh tro không nhân, cơm rượu nếp: bí ẩn ngày giết sâu bọ

Tết Đoan Ngọ là ngày gì và rơi vào lúc nào?

Theo tư liệu dân gian, Tết Đoan Ngọ diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm. Chữ Đoan nghĩa là mở đầu, chữ Ngọ chỉ giờ Ngọ, tức khoảng từ 11 giờ đến 13 giờ. Đây là thời điểm dương khí cực thịnh, âm khí mới manh nha. Người Việt xem đây là dịp chuyển mình của vũ trụ, khi cây cỏ sum suê cũng là lúc sâu bệnh hoành hành.

Vì sao người Việt ăn bánh tro và cơm rượu nếp ngày này?

Tục lệ gắn với quan niệm nông nghiệp cổ xưa về việc diệt sâu bọ phá hoại mùa màng. Bánh tro làm từ gạo nếp ngâm nước tro, gói trong lá dong, cúng thần linh và tổ tiên. Nước tro có tính kiềm nhẹ, được cho là giúp tiêu diệt ký sinh trùng trong cơ thể. Cơm rượu nếp cũng được dùng với niềm tin men rượu thanh lọc cơ thể. Nhiều gia đình dâng lên bàn thờ trước giờ Ngọ rồi cả nhà cùng ăn.

Bánh tro được làm truyền thống như thế nào?

Công đoạn quan trọng nhất là làm nước tro từ rơm nếp, thân cây vối hoặc cây mít, đốt cháy rồi lọc qua nước sạch nhiều lần. Gạo nếp cái hoa vàng vo sạch, ngâm trong nước tro từ 6 đến 8 tiếng cho ngấm đều. Bánh gói hình chóp nhọn như chiếc ú nón nên còn gọi là bánh ú, buộc lạt tre rồi luộc từ 4 đến 6 tiếng. Miền Bắc thường gói không nhân, miền Trung và Nam thêm đậu xanh, thịt mỡ hoặc dừa nạo.

Mâm cúng ngày Đoan Ngọ thường có những gì?

Theo tư liệu dân gian, mâm cúng không thể thiếu đĩa bánh tro cùng rượu nếp và hoa quả mùa hạ. Cơm rượu nếp được dâng lên tổ tiên, thần thổ địa, cầu mong âm dương hòa hợp, mưa thuận gió hòa. Hoa quả thường là mận, vải, đào, đôi khi có thêm bánh trôi, chè kê. Ở nhiều vùng quê, sáng sớm ngày Đoan Ngọ người dân ra vườn hái lá mơ, lá sung có vị chát, vị chua để ăn kèm bánh tro, vừa nhai vừa khấn xua đuổi tà khí.

Những phong tục trên đây chỉ mang tính tham khảo theo tư liệu dân gian. Bạn đọc nên kiểm chứng thông tin với cơ quan chức năng hoặc người am hiểu văn hóa địa phương trước khi áp dụng.