Bốn mùa Việt Nam có 24 tiết khí nhưng nông dân chỉ thực sự canh 4 tiết

24 tiết khí là gì và vì sao người Việt xưa lại cần đến nó?

Đây là cách người xưa chia một năm thành 24 đoạn dựa theo vị trí mặt trời trên vòng hoàng đạo, mỗi tiết cách nhau khoảng 15 ngày. Hệ thống này du nhập vào Việt Nam cùng văn hóa nông nghiệp lúa nước từ phương Bắc, được cha ông ta tiếp nhận và Việt hóa cho phù hợp khí hậu nhiệt đới. Theo quy định hiện hành về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, các tri thức dân gian liên quan lịch pháp cần được kiểm kê và bảo vệ. Người đọc nên kiểm chứng thông tin với cơ quan chức năng về văn hóa địa phương.

Người nông dân Việt Nam dùng 24 tiết khí để làm gì trong sản xuất?

Họ dùng tiết khí làm lịch gieo cấy, chọn ngày xuống giống, chăm bón và thu hoạch. Chẳng hạn tiết Lập xuân báo hiệu vụ đông xuân bắt đầu, tiết Cốc vũ nhắc nhở mưa đến cho lúa chiêm, tiết Mang chủng là lúc thu hoạch vụ chiêm. Những kinh nghiệm này truyền miệng qua các câu ca dao, tục ngữ như "Lập xuân mưa rào, cả năm được mùa". Tuy nhiên, biến đổi khí hậu khiến lịch tiết khí cổ không còn khớp hoàn toàn, nên bà con cần kết hợp dự báo khí tượng hiện đại. Liên hệ cơ quan khuyến nông địa phương để được hướng dẫn lịch thời vụ cụ thể.

Vì sao 24 tiết khí vẫn còn ý nghĩa trong đời sống văn hóa tinh thần hôm nay?

Bởi nó gắn với lễ Tết, tập tục cúng bái và nhịp sinh hoạt cộng đồng. Nhiều lễ hội truyền thống như hội Lim ở Bắc Ninh, hội Đền Hùng ở Phú Thọ đều diễn ra theo mùa vụ và tiết khí. Các trò chơi dân gian như cướp cờ, đánh cờ người thường xuất hiện trong dịp Tết Nguyên đán và hội làng đầu xuân. Ở Nha Trang, lễ hội Tháp Bà Pô Nagar của người Chăm diễn ra từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch, gắn với chu kỳ nông nghiệp và tín ngưỡng thờ Mẫu. Lễ hội này được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2012.

Ngày nay có nên áp dụng nguyên xi 24 tiết khí vào trồng trọt không?

Không nên áp dụng nguyên xi vì khí hậu từng vùng khác nhau rõ rệt. Miền Bắc có bốn mùa, miền Nam chỉ có mùa mưa và mùa khô, nên cùng một tiết khí nhưng thời điểm canh tác khác nhau. Người nông dân hiện đại thường dùng tiết khí như kim chỉ nam tham khảo, kết hợp lịch âm, dự báo thời tiết và hướng dẫn của ngành nông nghiệp. Các chuyên gia khuyến cáo không nên xem tiết khí là quy tắc bất biến. Hãy liên hệ cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được tư vấn kỹ thuật phù hợp địa phương.