Can chi không phải để bói mà để chọn việc

Can chi là gì mà người xưa dùng để tính ngày giờ?

Can chi là cách gọi tên chu kỳ thời gian bằng hai bộ ký hiệu ghép lại. Theo cách hiểu phổ biến trong dân gian, mười "can" gồm Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, còn mười hai "chi" là Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Ghép một can với một chi theo vòng lặp sẽ cho ra sáu mươi tên gọi khác nhau, gọi là lục thập hoa giáp. Hết một vòng sáu mươi, người ta quay lại từ đầu. Chính vì vậy mà ông bà ta có thể gọi tên một ngày, một tháng, một năm bằng những cặp chữ nghe rất riêng.

Cần nói ngay rằng đây là kiến thức dân gian truyền miệng, không có văn bản nào ấn định thống nhất cho mọi vùng miền. Cách tính ở mỗi địa phương, mỗi dòng họ có thể có đôi chút khác biệt. Người đọc muốn áp dụng cho việc trọng đại thì nên hỏi ý kiến người lớn tuổi trong gia đình hoặc tham khảo thêm sách vở ghi chép lại.

Ngày giờ hoàng đạo được chọn dựa trên nguyên tắc nào?

Trong quan niệm dân gian, mỗi ngày đều gắn với một cặp can chi, và mỗi cặp ấy lại được xếp vào nhóm tốt hoặc xấu tùy theo việc định làm. Hoàng đạo thường được hiểu là những ngày, giờ được xem là thuận lợi, còn hắc đạo là những khoảng thời gian nên kiêng khem. Cách phân loại này gắn với các vị thần được cho là luân phiên nhau "trực" từng ngày, từng giờ. Tuy nhiên, ranh giới giữa tốt và xấu không cố định cho mọi việc. Một ngày có thể hợp cho cưới hỏi nhưng lại không hợp cho động thổ, và ngược lại.

Điều đáng chú ý là các sách lịch vạn niên lưu hành trên thị trường hiện nay có thể đưa ra kết quả khác nhau cho cùng một ngày. Nguyên nhân là mỗi tài liệu dựa trên một cách tính, một hệ tham chiếu riêng. Vì vậy, nếu việc làm có ảnh hưởng lớn đến gia đình, người đọc nên đối chiếu nhiều nguồn và hỏi thêm người có kinh nghiệm, thay vì tin tuyệt đối vào một cuốn lịch.

Người nay nên hiểu can chi và ngày hoàng đạo thế nào cho đúng?

Can chi và ngày hoàng đạo là một phần của nếp sống văn hóa, phản ánh cách người xưa tổ chức thời gian và sắp xếp công việc theo nhịp trời đất. Nó có giá trị như một di sản tinh thần, gợi nhắc con người sống chậm lại, cân nhắc trước khi làm việc lớn. Nhưng cần tỉnh táo để không biến nó thành gánh nặng. Nếu vì kiêng khem quá mức mà bỏ lỡ cơ hội học tập, làm ăn, chữa bệnh, thì cái được chẳng bù nổi cái mất.

Với những việc liên quan giấy tờ, pháp lý, thủ tục hành chính, người dân nên căn cứ vào quy định hiện hành và hướng dẫn của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, không nên tự suy đoán theo sách lịch. Việc chọn ngày đẹp để ký kết hay khởi công, nếu có, chỉ nên xem là yếu tố tinh thần nhỏ, không thay thế được việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và đúng luật. Muốn chắc chắn, hãy liên hệ cơ quan chức năng địa phương để được hướng dẫn cụ thể.

Suy cho cùng, người xưa tính ngày giờ hoàng đạo không phải để phó mặc cho số phận. Đó là cách họ tự nhắc mình phải quan sát, phải chuẩn bị, phải chọn thời điểm thích hợp. Tinh thần ấy vẫn còn nguyên giá trị, dù ta không còn dùng nó như một lời phán quyết.