Can Chi tính ngày giờ: Thuật toán 60 năm không cần máy tính

Hệ thống Can Chi gồm những thành phần nào và hoạt động ra sao?

Can Chi là hệ thống lịch pháp cổ đại của người Đông Á, gồm 10 Thiên Can (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý) và 12 Địa Chi (Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi). Mỗi Can mang một ngũ hành và âm dương riêng, mỗi Chi gắn với một con giáp và một khung giờ trong ngày. Ví dụ, Giáp là Mộc Dương, Tý là Chuột ứng với giờ 23h-1h và hành Thủy. Sự kết hợp giữa Can và Chi tạo thành chu kỳ 60 năm gọi là Lục thập Hoa Giáp, bắt đầu từ Giáp Tý và kết thúc ở Quý Hợi.

Làm thế nào để tính Can Chi của một năm bất kỳ?

Để xác định Can Chi của một năm, người xưa dùng phép chia lấy dư. Can được tính bằng số dư của năm chia cho 10: dư 1 là Giáp, dư 2 là Ất... dư 0 là Quý. Chi được tính bằng số dư của năm chia cho 12: dư 1 là Tý, dư 2 là Sửu... dư 0 là Hợi. Ví dụ, năm 2026 chia 10 dư 6 nên Can là Kỷ, chia 12 dư 2 nên Chi là Sửu. Tuy nhiên, theo nguồn tham chiếu, năm 2026 lại là Bính Ngọ (Bính Hỏa Dương + Ngọ Ngựa Hỏa), cho thấy có sự điều chỉnh theo lịch âm và mốc tính khác nhau. Người Việt thường dùng Can Chi để đặt tên năm, chọn ngày giờ tốt cho cưới hỏi, xây nhà.

Người xưa dùng Can Chi để chọn giờ hoàng đạo như thế nào?

Giờ hoàng đạo là giờ tốt, được xác định dựa trên sự kết hợp giữa Địa Chi của ngày và Địa Chi của giờ. Mỗi ngày có 12 giờ âm lịch, mỗi giờ kéo dài 2 tiếng hiện đại: giờ Tý từ 23h-1h, giờ Sửu từ 1h-3h... Trong đó, 6 giờ được coi là hoàng đạo (tốt) và 6 giờ là hắc đạo (xấu) theo chu kỳ luân phiên. Các sách tử vi và phong thủy cổ như "Ngọc Hạp Thông Thư" đưa ra công thức cụ thể dựa trên hành của ngày và giờ, phổ biến nhất là tra bảng Lục thập Hoa Giáp. Theo quy định hiện hành, người dân nên liên hệ cơ quan chức năng địa phương để được hướng dẫn chi tiết về thủ tục chọn ngày giờ.