Cưới hỏi ngày Tết Trung thu và lễ đầy tháng: Hai nghi lễ, một niềm tin sum họp

Vì sao người Việt xưa chọn ngày cưới hỏi gắn với Tết Trung thu?

Theo tư liệu dân gian, tập tục làm bánh trung thu có nguồn gốc từ thời nhà Đường (Trung Quốc), du nhập vào Việt Nam từ nhiều thế kỷ trước và được bản địa hóa mạnh mẽ. Tết Trung thu diễn ra vào Rằm tháng Tám âm lịch, gắn với sự tích chị Hằng, chú Cuội, biểu tượng cho sự đoàn viên. Chiếc bánh tròn vành vạnh tượng trưng cho sự hoàn mỹ, sum họp gia đình. Trong tâm thức người Việt, ăn bánh trung thu chính là kết nối với tổ tiên, với thiên nhiên và với nhau. Vì vậy, nhiều gia đình xưa chọn dịp trăng tròn tháng Tám để tổ chức lễ cưới hỏi, cầu mong đôi lứa được viên mãn, no đủ. Tuy nhiên, việc chọn ngày cụ thể còn phụ thuộc vào phong tục từng vùng và thường có sự tham vấn của người lớn tuổi trong gia đình.

Lễ đầy tháng và thôi nôi có liên quan gì đến chuyện chọn ngày cưới?

Theo tư liệu dân gian, tục lệ cúng đầy tháng và thôi nôi xuất phát từ tín ngưỡng thờ bà Mụ (Mẫu) – những vị thần được cho là đã nặn ra đứa trẻ và bảo vệ trẻ trong suốt thai kỳ cũng như sau khi chào đời. Dân gian quan niệm có 12 bà Mụ (mỗi bà đảm trách một công đoạn sinh nở) và bà Chúa (mẹ sanh), nên lễ cúng thường chuẩn bị 12 chén cháo (hoặc chè) và một chén lớn hơn dành cho bà Chúa. Lễ đầy tháng thường làm vào ngày thứ 29 hoặc 30 tính từ ngày sinh (theo lịch âm), hoặc vào đúng ngày trẻ đầy tháng. Nhiều gia đình chọn giờ hoàng đạo, tránh giờ xấu. Lễ thôi nôi làm vào ngày sinh nhật đầu tiên của trẻ (theo lịch âm) hoặc ngày vía thích hợp. Những nghi lễ này thể hiện sự quan tâm đến từng cột mốc phát triển của trẻ, và cũng là dịp gắn kết họ hàng, làng xóm. Khi con cái lớn lên, chuyện dựng vợ gả chồng cũng được cân nhắc dựa trên nền nếp gia đình và các nghi lễ truyền thống đã được duy trì.

Ngày cưới hỏi truyền thống được chọn dựa trên những yếu tố nào?

Theo phong tục miền Bắc phổ biến, lễ vật cơ bản trong các nghi lễ vòng đời thường gồm 12 chén cháo (hoặc chè), 12 đĩa xôi, 12 quả trứng gà (hoặc vịt). Con số 12 gắn với hình ảnh 12 bà Mụ trong tín ngưỡng dân gian. Đối với chuyện cưới hỏi, người xưa thường xem ngày lành tháng tốt, tránh những tháng được cho là không may mắn theo quan niệm từng địa phương. Tuy nhiên, các quy tắc cụ thể không có một văn bản chung nào quy định thống nhất. Mỗi vùng miền, mỗi dòng họ có thể có những kiêng kỵ và ưu tiên riêng. Điều quan trọng là sự hòa thuận giữa hai gia đình và sự thành tâm của đôi lứa. Ngày nay, nhiều đôi vẫn tham khảo ý kiến ông bà, cha mẹ để chọn ngày cưới hỏi phù hợp với cả hai bên. Để có thông tin chính xác về thủ tục đăng ký kết hôn và các quy định pháp lý liên quan, người dân nên liên hệ cơ quan chức năng địa phương để được hướng dẫn cụ thể.