Mùng 5 tháng 5 âm lịch ăn cơm rượu để diệt sâu bọ, nghe lạ mà có thật

Tết Đoan Ngọ là ngày gì và vì sao ăn cơm rượu nếp?

Tết Đoan Ngọ diễn ra vào mùng 5 tháng 5 âm lịch, gắn với truyền thuyết về loài sâu bọ hung hãn phá hoại mùa màng vào thời điểm giao mùa. Dân gian kể rằng chỉ có thức ăn làm từ gạo nếp ủ men mới xua đuổi được loài sâu bọ này nếu ăn đúng giờ Ngọ. Từ đó, cứ mỗi độ tháng Năm về, người dân lại làm cơm rượu nếp để diệt sâu bọ trong cơ thể, cầu mong sức khỏe và mùa màng tươi tốt.

Sự tích này tuy không được ghi chép chính thức trong sử sách nhưng đã ăn sâu vào tiềm thức của nhiều thế hệ. Mỗi vùng miền lại có giai thoại riêng về loại sâu bọ cần diệt trừ, nhưng đều chung một niềm tin về khả năng thanh lọc cơ thể của men rượu nếp. Theo tín ngưỡng dân gian, giờ Ngọ kéo dài từ 11h đến 13h là thời điểm mặt trời ở đỉnh cao, dương khí mạnh nhất. Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen dâng cơm rượu lên bàn thờ trước giờ Ngọ, sau đó cả nhà cùng thưởng thức.

Cơm rượu nếp được làm như thế nào và ủ trong bao lâu?

Nguyên liệu chính là gạo nếp cái hoa vàng hoặc nếp nương, cùng men rượu làm từ bột gạo, bột mì và một số loại lá cây gia truyền. Gạo nếp được đồ chín tới, để nguội hoàn toàn ở nhiệt độ phòng. Sau đó men rượu được giã nhỏ, rắc đều lên từng lớp nếp, trộn nhẹ tay để men bám đều. Hỗn hợp được ủ trong lá chuối tươi hoặc hũ sành, phủ kín, giữ ấm ở nhiệt độ khoảng 30 đến 35 độ C trong 3 đến 5 ngày.

Yếu tố quyết định thành công là sự khéo léo trong khâu chọn men và điều chỉnh nhiệt độ ủ. Men quá mạnh sẽ làm cơm rượu bị chua, men yếu quá lại không lên men đủ độ. Cơm rượu truyền thống không dùng đường hay chất phụ gia, vị ngọt thanh tự nhiên từ tinh bột nếp chuyển hóa. Người xưa thường ăn cơm rượu khi còn hơi ấm, kèm với vài lát gừng để tăng tính ấm nóng, giúp kích hoạt quá trình diệt sâu bọ.

Mâm cúng Tết Đoan Ngọ gồm những gì và biến thể vùng miền ra sao?

Mâm cúng thường bao gồm cơm rượu, hoa quả mùa hè như mận, vải, đào, và đôi khi có thêm bánh trôi, chè kê. Tất cả tạo nên không khí linh thiêng, ấm cúng, kết nối giữa hiện tại và cội nguồn. Cơm rượu nếp là lễ vật dâng lên tổ tiên, thần thổ địa, cầu mong âm dương hòa hợp, mưa thuận gió hòa. Hành động ăn cơm rượu nếp vào sáng sớm mùng 5 tháng 5 mang tính nghi lễ cao, thể hiện ước vọng về một cơ thể khỏe mạnh, không còn sâu bọ.

Dù cùng chung mục đích và tên gọi, cơm rượu nếp lại có nhiều biến tấu theo từng vùng miền. Vùng Bắc Bộ thường ủ dưới dạng cơm rượu trắng, hạt nếp còn nguyên, ăn kèm với đường kính hoặc đường phèn. Một số nơi như Hà Nội, Nam Định còn cho thêm chút nước cốt dừa hoặc dừa nạo sợi để tăng vị béo, với độ ngọt dịu và hương men thanh nhẹ. Vùng Trung Bộ, đặc biệt là Thừa Thiên Huế, nổi tiếng với rượu nếp than sử dụng gạo nếp than màu tím đen đặc trưng, được ủ theo cách riêng tạo ra màu sắc bắt mắt và hương vị đậm đà.

Bên cạnh Tết Đoan Ngọ, nhiều ngày lễ khác cũng theo lịch âm như Tết Nguyên đán và Trung thu. Với các phong tục liên quan đến nghi lễ, giấy tờ hay thủ tục hành chính, người đọc nên liên hệ cơ quan chức năng địa phương để được hướng dẫn cụ thể.