Mùng 5 tháng 5 âm lịch, vì sao người Việt ăn cơm rượu lúc bụng đói

Tết Đoan Ngọ là ngày gì và rơi vào lúc nào?

Theo quan niệm dân gian, Tết Đoan Ngọ là ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, còn gọi là ngày "diệt sâu bọ". Đây là thời điểm chuyển mùa, cơ thể con người dễ sinh bệnh tật do sâu bọ và côn trùng phát triển mạnh. Người xưa tin rằng ăn các món đặc trưng vào ngày này sẽ giúp tiêu diệt ký sinh trùng trong cơ thể, bảo vệ sức khỏe. Đây là một trong những ngày lễ theo lịch âm được nhiều gia đình Việt gìn giữ đến nay.

Vì sao phải ăn cơm rượu khi còn đói?

Đây là nghi thức quan trọng nhất của ngày lễ. Sáng sớm mùng 5, mọi người thức dậy và ăn cơm rượu nếp khi còn đói. Rượu nếp lên men có tính ấm, cay, theo dân gian giúp "đánh bay" sâu bọ trong bụng. Thường có hai loại là cơm rượu trắng từ nếp cái hoa vàng ủ men, dẻo thơm, và cơm rượu đỏ làm từ nếp than hoặc nếp cẩm thêm màu tự nhiên. Trẻ em cũng được ăn một ít, có thể pha loãng với nước đường.

Ngoài ăn cơm rượu còn có phong tục gì?

Sau khi ăn cơm rượu, người dân đi hái các loại lá thơm như lá bưởi, lá sả, hương nhu, tía tô, kinh giới để nấu nước xông hoặc tắm. Lá xông có tinh dầu, giúp khử trùng, xua đuổi côn trùng, làm sạch cơ thể. Nhiều nơi còn ăn trái cây chua như mận, vải, chôm chôm để kích thích tiêu hóa, uống một chén nhỏ rượu nếp hoặc rượu thuốc buổi sáng, treo lá ngải cứu trước cửa nhà để trừ tà, đuổi muỗi, và tắm nước lá thơm giữ vệ sinh.

Ý nghĩa sâu xa của Tết Đoan Ngọ không chỉ là diệt sâu bọ theo nghĩa đen, mà còn là dịp chăm sóc sức khỏe, thanh lọc cơ thể sau mùa đông dài. Người xưa quan niệm "sâu bọ" trong người cần được loại bỏ để đón mùa hè khỏe mạnh. Phong tục này thể hiện triết lý sống hài hòa với thiên nhiên, biết tận dụng cây cỏ quanh mình. Dù cuộc sống hiện đại, nhiều gia đình vẫn duy trì nét đẹp văn hóa này, nhắc nhở con cháu về truyền thống uống nước nhớ nguồn, biết trân trọng sức khỏe và thiên nhiên.

Bên cạnh Tết Đoan Ngọ, người Việt còn nhiều ngày lễ khác theo lịch âm gắn với phong tục thờ cúng gia tiên. Tục thờ cúng tổ tiên đã có từ ngàn đời, bắt nguồn từ tín ngưỡng "vạn vật hữu linh" và đạo lý "uống nước nhớ nguồn". Theo tư liệu dân gian, từ thời Hồng Bàng, người Việt đã có tập tục đặt bát hương, cúng cơm cho người thân quá cố. Qua thời kỳ Bắc thuộc và ảnh hưởng của Nho giáo, việc thờ cúng gia tiên được chuẩn hóa thành nghi lễ gia đình.

Những ngày giỗ chạp, lễ Tết là dịp con cháu quây quần trước bàn thờ, ôn lại kỷ niệm, củng cố tình thân. Cách bài trí bàn thờ phản ánh gia phong, sự ngăn nắp, kỷ cương của mỗi nhà. Theo quan niệm truyền thống, bàn thờ càng trang nghiêm, sạch đẹp thì linh khí càng tụ, con cháu càng được phúc lành. Vì vậy, cách bày bàn thờ được xem là việc hệ trọng, cần thực hiện đúng lễ nghi và phong tục từng vùng miền.

Với những gia đình có thờ Phật, bàn thờ Phật thường được đặt ở vị trí cao nhất, trang trọng nhất trong nhà. Tượng Phật nên đặt ở vị trí trung tâm, cao hơn các vật phẩm khác. Bát hương bàn thờ Phật chỉ dùng để thắp hương thờ Phật, không được dùng chung cho thờ gia tiên. Đây là những nguyên tắc theo quan niệm dân gian mà nhiều gia đình vẫn lưu truyền.

Độc giả quan tâm đến các nghi lễ, cách bài trí bàn thờ hay phong tục ngày lễ theo lịch âm nên tham khảo thêm ý kiến của người lớn tuổi trong gia đình, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, hoặc liên hệ cơ quan chức năng địa phương để được hướng dẫn cụ thể. Bài viết tổng hợp theo quan niệm dân gian Việt Nam, mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.