Sâu bọ cũng phải "ngán" ngày này: Vì sao Tết Đoan Ngọ bắt buộc phải ăn bánh tro?

Vì sao mùng 5 tháng 5 âm lịch được gọi là Tết Đoan Ngọ và phải ăn bánh tro?

Tết Đoan Ngọ diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm. "Đoan" là mở đầu, "Ngọ" là giờ Ngọ (từ 11 giờ đến 13 giờ), đây là thời điểm dương khí cực thịnh, âm khí mới manh nha. Theo tư liệu dân gian, bánh tro gắn liền với phong tục "diệt sâu bọ" - một quan niệm nông nghiệp cổ xưa. Chuyện kể rằng, sau vụ mùa hè, sâu bệnh phát sinh, bà con làm bánh từ gạo nếp ngâm nước tro để cúng thần linh, cầu mùa màng tươi tốt và cùng ăn để tiêu diệt ký sinh trùng trong cơ thể, hợp thời điểm giao mùa.

Nước tro - "linh hồn" của bánh - được làm như thế nào?

Công đoạn quan trọng nhất làm bánh tro là tạo nước tro từ tro của rơm nếp, thân cây vối hoặc cây mít được đốt cháy hết, lọc qua nước sạch nhiều lần để lấy phần nước trong, có màu vàng nhạt, vị chát nhẹ và độ kiềm vừa phải. Gạo nếp cái hoa vàng sau khi vo sạch sẽ được ngâm trong nước tro từ 6-8 tiếng cho hạt gạo ngấm đều, chuyển màu trắng đục hơi xanh. Truyền thống miền Bắc hay gói bánh không nhân để giữ vị nguyên thủy, trong khi miền Trung và Nam thêm nhân đậu xanh, thịt mỡ hoặc dừa nạo tạo vị béo.

Ngoài bánh tro, bàn thờ gia tiên và lễ dạm ngõ có gì đặc biệt trong ngày này?

Tết Đoan Ngọ là dịp để con cháu bày mâm lễ cúng tổ tiên, trong đó không thể thiếu đĩa bánh tro, rượu nếp và hoa quả mùa hạ. Bàn thờ gia tiên thường được đặt ở nơi trang trọng nhất, hướng ra cửa chính, tránh đối diện nhà vệ sinh hay bếp. Với các gia đình có chuyện hôn nhân, thời điểm gần Tết Đoan Ngọ cũng là lúc họ tổ chức lễ dạm ngõ (chạm ngõ) - nghi thức mở đầu trong chuỗi lễ cưới truyền thống. Đây là buổi gặp gỡ chính thức giữa hai gia đình, nhà trai mang lễ vật gồm trầu cau, rượu, chè với số lượng thường là số chẵn (4, 6, 8 hộp) được bày trên mâm, bọc giấy đỏ.