Tết Đoan Ngọ: "Giết sâu bọ" bằng cơm rượu nếp

Tết Đoan Ngọ là gì và vì sao gọi là "Tết diệt sâu bọ"?

Tết Đoan Ngọ, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, là một lễ truyền thống quan trọng của người Việt. Tên gọi "Đoan Ngọ" bắt nguồn từ "Đoan" (mở đầu) và "Ngọ" (giờ Ngọ, từ 11 giờ đến 13 giờ), chỉ thời điểm khởi đầu của chuỗi ngày nắng nóng. Theo quan niệm dân gian, đây là lúc các loại "sâu bọ" trong cơ thể con người trỗi dậy mạnh nhất. Vì vậy, người ta ăn các món như cơm rượu nếp và bánh tro với hy vọng "diệt" chúng, giúp cơ thể khỏe mạnh, thoát khỏi bệnh tật mùa hè. Đây là một phong tục nông nghiệp lâu đời, kết hợp giữa ẩm thực và tín ngưỡng trừ tà.

Những món ăn nào không thể thiếu trong mâm cỗ Tết Đoan Ngọ?

Mâm cỗ Tết Đoan Ngọ truyền thống có hai món đặc trưng nhất: cơm rượu nếp và bánh tro (còn gọi là bánh ú). Cơm rượu nếp được làm từ gạo nếp lên men, có vị ngọt thanh, cay nhẹ, được dùng để "diệt sâu bọ". Bánh tro là loại bánh gói bằng lá chuối hoặc lá dong, làm từ gạo nếp ngâm với nước tro (từ cây rơm hoặc cây lá gai), tạo nên màu vàng óng và hương vị đặc biệt. Ngoài ra, mâm cỗ còn có thể có các loại hoa quả mùa hè như mận, vải, đào. Ở miền Nam, người ta còn ăn chè trôi nước và xôi gấc trong dịp này, nhưng cơm rượu và bánh tro vẫn là linh hồn của ngày lễ.

Các ngày lễ âm lịch khác diễn ra như thế nào trong năm?

Bên cạnh Tết Đoan Ngọ, người Việt còn có nhiều lễ âm lịch quan trọng khác. Tết Nguyên Đán (mùng 1 tháng Giêng) là lễ lớn nhất, kéo dài 3 ngày với bánh chưng, bánh tét, mâm ngũ quả. Tết Hàn Thực (mùng 3 tháng 3) có bánh trôi, bánh chay. Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng 3) là dịp tưởng nhớ các Vua Hùng. Lễ Vu Lan (Rằm tháng 7) là ngày báo hiếu cha mẹ. Tết Trung Thu (Rằm tháng 8) là Tết thiếu nhi với bánh trung thu. Ông Công Ông Táo (23 tháng Chạp) là ngày tiễn Táo quân về trời. Mỗi lễ đều có món ăn và nghi thức riêng, thể hiện bản sắc văn hóa nông nghiệp lúa nước.