Tết Đoan Ngọ: Mùng 5 tháng 5 âm lịch - Ngày 'giết sâu bọ' hay lễ hội ẩm thực?

Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5 âm lịch có ý nghĩa gì, tại sao gọi là "diệt sâu bọ"?

Tết Đoan Ngọ diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm, "Đoan" là mở đầu, "Ngọ" là giờ Ngọ (11-13 giờ), thời điểm dương khí cực thịnh, âm khí mới manh nha. Theo tư liệu dân gian, đây là lúc sâu bệnh phát sinh sau vụ mùa hè, người xưa làm bánh từ gạo nếp ngâm nước tro để cúng thần linh, cầu mùa màng tươi tốt. Ăn bánh tro vào sáng sớm ngày này được tin giúp cơ thể sạch sẽ, đẩy lùi bệnh tật, vì nước tro có tính kiềm nhẹ, hợp thời điểm giao mùa.

Bánh tro (bánh ú) gói bằng gì, ngâm nước tro bao lâu và luộc trong mấy tiếng?

Công đoạn quan trọng nhất là làm nước tro - "linh hồn" của chiếc bánh. Tro từ rơm nếp, thân cây vối hoặc cây mít được đốt cháy hết, lọc qua nước sạch để lấy phần nước màu vàng nhạt, vị chát nhẹ. Gạo nếp cái hoa vàng ngâm trong nước tro từ 6-8 tiếng cho hạt ngấm đều, chuyển màu trắng đục hơi xanh. Bánh gói hình chóp nhọn tựa chiếc ú nón, luộc trong nước lã từ 4-6 tiếng đến khi chín mềm, vỏ lá chuyển màu xanh đậm, sau đó thả vào nước lạnh để giữ độ trong và dẻo.

Ngoài bánh tro, các ngày lễ theo lịch âm quan trọng khác có nghi thức gì đặc biệt?

Trong chuỗi ngày lễ theo lịch âm, bên cạnh Tết Đoan Ngọ còn có các nghi thức như lễ dạm ngõ - bước đầu của hôn lễ Việt, diễn ra trước lễ ăn hỏi và cưới. Nhà trai chọn ngày lành tháng tốt, sắm lễ vật gồm trầu cau, rượu, chè, bánh kẹo bày trên mâm bọc giấy đỏ, đến nhà gái đúng giờ đã hẹn. Đoàn nhà trai thường có bố mẹ chú rể, người mai mối với số lượng lẻ 3-5 người, tránh quá đông gây áp lực. Nghi thức xin phép đặt lễ lên bàn thờ gia tiên nhà gái thể hiện lòng thành và sự tôn trọng giữa hai dòng họ.