Trận đấu 10m2 có 32 người: Khi bàn cờ là sân đình

Vì sao người xưa lại dùng người thật làm quân cờ?

Đánh cờ người không chỉ là trò chơi trí tuệ mà còn là màn trình diễn văn hóa. Theo nguồn tư liệu, trò chơi này có thể bắt nguồn từ các cuộc diễn tập quân sự thời xưa, khi tướng lĩnh dùng người thật để mô phỏng trận đánh trên sa bàn. Dần dần, nó được dân gian hóa thành trò chơi trong các hội làng, gắn với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và lễ hội mùa xuân. Trên bàn cờ rộng 10m x 10m được kẻ bằng vôi, mỗi ô vuông rộng khoảng 1m để người đứng thoải mái, các chàng trai cô gái trong trang phục lễ hội di chuyển theo tiếng trống, tiếng chiêng và sự chỉ huy của kỳ thủ.

Luật chơi cờ người có gì khác biệt so với cờ tướng thông thường?

Về cơ bản, đánh cờ người tuân theo luật cờ tướng nhưng có điểm khác biệt do dùng người thật. Mỗi bên có 16 quân cờ gồm Tướng, Sĩ, Tượng, Xe, Pháo, Mã và 5 Tốt, mặc trang phục hai màu khác nhau để phân biệt. Hai kỳ thủ ngồi trên cao, cầm cờ hiệu đỏ và xanh để ra lệnh. Mỗi nước đi được thực hiện bằng cách phất cờ hiệu, kết hợp tiếng trống chiêng, và người làm quân cờ sẽ di chuyển đến ô mới. Khi một quân bị ăn, người đó rời khỏi bàn cờ và được thay bằng quân dự bị. Trò chơi gắn liền với các lễ hội lớn như hội Lim (Bắc Ninh), hội Đền Hùng (Phú Thọ) và nhiều làng quê Bắc Bộ.

Ngoài cờ người, người Chăm có loại hình nghệ thuật gì đặc sắc trong lễ hội?

Trong khi cờ người phổ biến ở Bắc Bộ, người Chăm ở duyên hải Nam Trung Bộ lại có múa Chăm, một loại hình nghệ thuật biểu diễn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa Ấn Độ. Múa Chăm thường gắn với lễ hội Katê và Ramưwan, với các động tác tay uốn cong theo thế mudra, mỗi thế tay mang ý nghĩa riêng. Nhạc cụ đi kèm gồm trống Ginăng, trống Paranưng, kèn Saranai và chiêng. Mỗi điệu múa kéo dài từ 5 đến 15 phút, được biểu diễn theo nhóm từ 2 đến 10 người. Hình ảnh vũ công Chăm còn được khắc họa trên phù điêu tại các tháp như Po Nagar ở Nha Trang, Po Klong Garai ở Ninh Thuận, cho thấy loại hình này đã có từ rất lâu đời.