Văn hóa Đà Nẵng

Giới thiệu vùng đất

Tỉnh Đà Nẵng mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam theo Nghị quyết 202/2025/QH15, lấy trung tâm hành chính tại thành phố Đà Nẵng. Vùng đất thuộc Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung, nơi có bề dày lịch sử gắn với vương quốc Chămpa, để lại di sản thánh địa Mỹ Sơn và phố cổ Hội An. Đà Nẵng vốn là thành phố cảng hiện đại, nổi bật với bán đảo Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn, sông Hàn thơ mộng. Quảng Nam tự hào với những làng quê ven sông Thu Bồn, vùng đồng bằng trù phú và bờ biển dài. Sự hợp nhất tạo nên một tỉnh giàu bản sắc, hài hòa giữa đô thị sầm uất và nông thôn cổ kính.

Lễ hội truyền thống tiêu biểu

Vùng đất mới lưu giữ nhiều lễ hội đặc sắc. Lễ hội Quán Thế Âm tổ chức vào tháng 2 âm lịch tại chùa Quán Thế Âm (Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng) với nghi thức tắm Phật, rước kiệu, biểu diễn võ thuật. Lễ hội Cầu Ngư diễn ra tại các làng chài ven biển như Thanh Khê (Đà Nẵng), Cửa Đại (Quảng Nam) để cầu ngư dân bình an, tôm cá đầy thuyền. Lễ hội đua thuyền truyền thống trên sông Hàn và sông Thu Bồn vào dịp xuân thu thu hút đông đảo người xem. Đặc biệt, lễ hội phố cổ Hội An với các đêm đèn lồng, trình diễn bài chòi, hát dân ca là nét văn hóa tiêu biểu. Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ cũng có lễ hội tại các đền Mẫu Đà Nẵng và Quảng Nam.

Làng nghề truyền thống

Tỉnh Đà Nẵng mới có nhiều làng nghề nổi tiếng. Làng đá mỹ nghệ Non Nước (phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng) chuyên tạc tượng linh vật, Phật từ đá cẩm thạch, có truyền thống hơn 400 năm. Làng gốm Thanh Hà (Hội An, Quảng Nam) sản xuất gốm men nâu, đồ gia dụng. Làng mộc Kim Bồng (xã Cẩm Kim) nổi danh với nghề đóng thuyền, chạm khắc gỗ. Làng đúc đồng Phước Kiều (huyện Điện Bàn) tạo ra tượng đồng, chuông, đỉnh tinh xảo. Làng dệt Mã Châu (huyện Duy Xuyên) duy trì nghề dệt lụa, thổ cẩm với hoa văn độc đáo. Các làng nghề không chỉ mang lại sinh kế mà còn là điểm du lịch văn hóa hấp dẫn.

Ca dao tục ngữ về vùng đất

Theo tư liệu dân gian, một số câu ca dao phổ biến về vùng đất này gồm:

• “Đà Nẵng có bến sông Hàn / Có non Ngũ Hành sừng sững, có đèo Hải Vân.”
• “Ai về Quảng Nam quê tôi / Nhớ cau Trà Cổ, nhớ dừa Tam Kỳ.”
• “Hội An phố cổ thương hồ / Mỹ Sơn tháp cổ tàn tro còn đây.”
• “Sông Hàn nước chảy chia hai / Bên kia Bến Hải, bên này Non Nước.” (theo tư liệu dân gian)

Những câu ca dao này khắc họa tình yêu quê hương và những danh lam thắng cảnh nổi bật của cả hai vùng.

Phong tục đặc trưng

Phong tục vùng Đà Nẵng – Quảng Nam đậm chất xứ Quảng. Tín ngưỡng thờ cá Ông (cá voi) rất phổ biến, các làng chài đều có lăng Ông, hàng năm tổ chức cúng tế long trọng. Nghi thức cưới hỏi truyền thống duy trì đầy đủ các bước dạm ngõ, ăn hỏi, rước dâu với lễ vật trầu cau. Trong lễ tang, người dân thực hiện nghi thức cúng cơm và đưa linh hồn theo tập tục cổ. Nghệ thuật dân gian Bài chòi, hát Hò khoan, hát Tuồng được bảo tồn và biểu diễn thường xuyên. Vào các dịp lễ tết, phong tục gói bánh tét, dâng cúng tổ tiên, thăm hỏi hàng xóm thể hiện tinh thần cộng đồng gắn bó.

Bài tổng hợp từ tư liệu dân gian. Một số chi tiết có thể thay đổi theo vùng miền.

Ẩm thực văn hóa truyền thống

Vùng đất Đà Nẵng và Quảng Nam sau sáp nhập hội tụ tinh hoa ẩm thực từ miền biển đến miền núi, lưu giữ những món ăn mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa của vùng đất từng là thương cảng sầm uất, nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa.

Mì Quảng

Mì Quảng là món ăn biểu tượng của vùng Quảng Nam – Đà Nẵng, có nguồn gốc từ thời kỳ vương quốc Chăm Pa, sau đó được người Việt cải biến. Sợi mì mềm, dai được làm từ bột gạo, nước dùng đậm đà từ xương, tôm, thịt. Mì Quảng thường xuất hiện trong các bữa ăn hàng ngày cũng như trong các dịp lễ tết, thể hiện sự hòa quyện giữa ẩm thực Chăm và Việt.

Cao lầu

Cao lầu là đặc sản của phố cổ Hội An (Quảng Nam), gắn liền với lịch sử thương cảng. Sợi mì cao lầu được làm từ gạo ngâm tro cây bụp, tạo độ dai và hương vị riêng. Món ăn này phản ánh ảnh hưởng ẩm thực của người Hoa, Nhật và Việt, thường dùng với thịt heo, rau sống và nước dùng đặc biệt. Cao lầu từng là món của giới thượng lưu trong các bữa tiệc.

Bánh xèo

Bánh xèo miền Trung, đặc biệt ở Đà Nẵng, có vỏ bánh giòn, nhân tôm, thịt, giá đỗ, ăn kèm rau sống và nước chấm. Món ăn có nguồn gốc từ các làng quê, thường xuất hiện trong những dịp tụ họp gia đình. Bánh xèo tượng trưng cho sự sung túc, với màu vàng của bột nghệ, tiếng "xèo" khi đổ bánh mang đến không khí ấm cúng.

Bún chả cá

Bún chả cá là món ăn dân dã của ngư dân Đà Nẵng, xuất phát từ nghề cá biển. Chả cá được làm từ cá tươi giã nhuyễn, nêm gia vị, chiên hoặc hấp. Bún chả cá thể hiện nét văn hóa ẩm thực gắn với biển, thường được ăn vào buổi sáng, là món quen thuộc của người lao động.

Bánh bột lọc

Bánh bột lọc là món ăn truyền thống của Quảng Nam, thường xuất hiện trong các lễ hội, cúng giỗ. Vỏ bánh làm từ bột lọc, nhân tôm thịt, gói trong lá chuối. Món ăn thể hiện sự tỉ mỉ, khéo léo của người phụ nữ, thường được dùng kèm nước mắm chua ngọt.

Phan am thuc tong hop tu tu lieu van hoa dan gian.

Nguồn tham khảo

• Wikipedia tiếng Việt: Đà Nẵng
• Cục Di sản Văn hóa: Danh mục di sản phi vật thể quốc gia